Roszada – co to jest i kiedy można ją wykonać w szachach

Roszada (z ang. castle) w szachach to jedno z tzw. posunięć specjalnych, które bardzo często jest niedoceniane i niezrozumiane przez początkujących szachistów (podobnie jak bicie w przelocie). Utrata prawa do roszady nie wydaje się niczym strasznym, jednak dla bardziej zaawansowanych amatorów to zapowiedź zbliżających się problemów. Powszechnie wiadomo, że król, który pozostaje w centrum często staje się łatwym celem ataków. Dodatkowo wiele nieporozumień wynika też z nieznajomości zasad wykonywania roszady.    

Roszada posiada swój urok i walory, które szachista zaczyna doceniać wraz z doświadczeniem. Często stanowi dopełnienie rozwoju figur w pierwszym etapie gry, przed przystąpieniem do ataku. Z jednej strony zapewnia królowi schronienie i jednocześnie aktywizuje wieżę, która teraz jest bliżej centralnych kolumn. Roszada to formalnie trzeci z pięciu punktów poprawnej gry w debiucie.

Jakie zasady obowiązują w tej części królewskie gry dowiesz się z tekstu „Debiuty szachowe – 5 zasad, które musisz poznać” – jednego z najpopularniejszych na blogu Szachy Po Godzinach. Zachęcam do jego przeczytania.

Roszada w szachach – definicja, zasady i kiedy można wykonać

Roszada to specjalne posunięcie, w którym biorą udział w tym samym czasie król oraz jedna z wież. Figury muszą być oczywiście tego samego koloru. Cały manewr sprowadza się do przestawienia monarchy o dwa pola w kierunku wieży. Kolejnym krokiem jest ustawieniu wieży na pierwszym polu, które minął król.

Przepisy FIDE w polskim tłumaczeniu opisują to następująco – ARTYKUŁ 3, POSUNIĘCIA BIEREK:

3.8 Król może wykonać posunięcie na dwa różne sposoby:

3.8.2. albo „roszując“. Roszada jest jednoczesnym posunięciem króla i jednej z wież tego samego koloru, wzdłuż pierwszego rzędu w stosunku do zawodnika. Roszada jest traktowana, jako jedno posunięcie królem i jest wykonywana w następujący sposób: króla przesuwa się z jego wyjściowego pola o dwa pola w tym samym rzędzie, w kierunku jednej z wież, stojącej na jej wyjściowym polu, następnie tę wieżę przenosi się ponad królem na pole, które on właśnie przekroczył.

Szczegółowe warunki jakie muszą zostać spełnione, aby wykonać roszadę opisuję w dalszej części tekstu.

W praktyce szachowej rozróżniamy dwa rodzaje roszady:

  • krótką – wykonywaną na skrzydle królewskim (w notacji algebraicznej O-O), czyli w stronę kolumny h.
  • długą – wykonywaną na skrzydle hetmańskim (w notacji algebraicznej oznaczana symbolami O-O-O), w stronę kolumny a.

Tutaj jeszcze jedna ciekawostka – istnieje jeszcze roszada wykonywana przez króla i wieżę, która powstaje w wyniku promocji piona na polu e8/e1 (zapisywana jako O-O-O-O). To tak zwana roszada Roszada Pama-Krabbégo. Została wynaleziona w 1972 roku, ale wkrótce potem zabroniona w przepisach gry w szachy. Choć dziś nie można jej stosować to jako temat do rozmów towarzyskich (w szachowym gronie) nadaje się idealnie 😉

Roszada – wykonanie w określonych warunkach

Istniej kilka fundamentalnych warunków, które muszą zaistnieć aby manewr roszady w szachach mógł zostać wykonany. Po szczegółowy opis tradycyjnie odsyłam do polskiej wersji przepisów gry w szachy FIDE, które znajdziecie na stronie PZSzach.

Warunki powodujące utratę prawa do roszady

  • król wykonał jakiekolwiek posunięcie
  • wieża roszująca wykonała posunięcie od rozpoczęcia gry

Warunki powodujące czasową niemożliwość zrobienia roszady

  • jeśli pomiędzy królem i wieżą znajdują się inne bierki
  • król jest szachowany
  • pole, przez które przejdzie król jest atakowane przez przeciwnika
  • roszada doprowadzi do sytuacji, że król będzie szachowany

Roszada na szachownicy – najpierw król, później wieża

Rozgrywki przy prawdziwej desce, w sytuacji gdzie nad przebiegiem turnieju czuwa sędzie cechuje (zazwyczaj) rygorystyczne przestrzeganie przepisów. Dlatego jeśli jesteś początkującym szachistą pamiętaj – oprócz powyższych warunków kiedy roszada może zostać przeprowadzona – o tym jaka bierka musi zostać dotknięta jako pierwsza. To bardzo ważne!

Zgodnie z oficjalnymi przepisami gry w szachy (PZSzach/FIDE) wymagane jest, aby jako pierwszy został przez gracza przemieszczony król – to ta bierka wykonuje swoje posunięcie jako pierwsza. Następnie, gdy monarcha dotrze na swoje docelowe pole, bierzmy do ręki wieżę i przestawiamy ją na jej docelowe miejsce.

W przypadku, gdy zawodnik jako pierwszą ruszy wieżę, jego prawo do roszady przepada, ponieważ zgodnie z punktem:

4.4.2. celowo dotknie wieży, a następnie króla, to roszada w kierunku tej wieży nie jest dozwolona w tym posunięciu i taką sytuację regulują przepisy art. 4.3.1,

Dokładne brzmienie tego punktu:

4.3.1. jednej lub więcej spośród własnych bierek, to musi wykonać posunięcie pierwszą dotkniętą bierką, którą można wykonać posunięcie,

Kiedy nie wykonywać roszady?

Bardzo dobre i ważne zagadnienie, bo teoria w szachach to jednio (5 zasad debiutu) a praktyka to drugie. Zdarzają się sytuacje, gdy dosyć szybko możesz odczytać plan gry przeciwnika. Jeśli masz świadomość, że wykonanie roszady w określonym kierunku może wystawić Cię na zmasowany atak, wtedy lepie wstrzymaj się z roszadą i poczekaj na rozwój sytuacji.

Dobrym przykładem są tutaj wybrane warianty obrony sycylijskiej. Przedwczesne wykonanie roszady przez czarne na skrzydle królewskim, np. w przypadku ataku Grand-Prix, może się skończyć poważnymi problemami z utrzymaniem obrony w całości.

Ostatecznie w szachach wszystko – lub prawie wszystko – zależy od aktualnej oceny sytuacji na szachownicy. Jeśli brak roszady nie zagraża twojemu bezpieczeństwu i nie minuje twoich planów to w porządku. Z drugiej strony może dojść do sytuacji, w której twój oponent już wykonał roszadę i wtedy musisz zacząć się zastanawiać czy to wszytko zmierza w dobrym kierunku. Bardzo fajnie opowiada o tym niezawodny GM Ben Finegold w jednym ze swoim filmów instruktażowych. Zachęcam Was do obejrzenia tego materiału 🙂

Chętnie poznam Wasze opinie na temat roszady oraz skutków jej zaniechania. Do dzieła – przestrzeń w komentarzach jest Wasza!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s