Szachowy pat – co to jest i dlaczego czasem boli

Szachowy pat (z ang. stalemate) to dla początkujących szachistów pojęcie nieco mgliste. Dla bardziej zaawansowanych miłośników królewskiej gry to jednak ważny element strategii obronnej rozgrywanych partii. Jeśli masz już jakieś doświadczenie przy szachownicy, na pewno nie raz doceniłeś wagę i znaczenia pata – w trudnej sytuacji wymuszenie takiego rozstrzygnięcia stanowi spory sukces. Czym jest pat i dlaczego jest tak ważnym elementem gry w szachy dowiesz się czytając poniższy tekst. Na końcu znajdziesz także przykłady partii zakończonych patem. 

Kiedy zaczynałem przygodę z grą w szachy, utożsamiałem pata z remisem. Choć faktycznie efekt końcowy partii jest taki sam (podział punktu), to jednak definicja pata jest inna. Dla lepszego wyjaśnienia poniżej podaję Wam definicje obydwu rozstrzygnięć, które zostały zawarte w przepisach gry w szachy FIDE opublikowanych przez Polski Związek Szachowy.

Szachowy pat – co to jest i kiedy powstaje

Różnice widać gołym okiem. Szachowy pat to sytuacja, w której zawodnik wykonujący posunięcie nie ma możliwości wykonania zagrania zgodnego z przepisami, a jego król nie jest w dany momencie szachowany (jeśli szachowany to znaczy, że jest mat i partia się kończy zwycięstwem szachującego zawodnika).

Oznacza to, że powstała sytuacja bez wyjścia i wtedy partia automatycznie kończy się remisem. Poniżej dokładny wyciąg z przepisów FIDE w materiałach PZSzach – ARTYKUŁ 5 ZAKOŃCZENIE PARTII:

5.2.1. Partia kończy się remisem, gdy zawodnik będący na posunięciu nie może wykonać żadnego prawidłowego posunięcia, a jego król nie jest szachowany. Taką pozycję określa się słowem „pat”. Pat natychmiast kończy partię, pod warunkiem, że posunięcie prowadzące do pozycji patowej było wykonane w zgodzie z art. 3 oraz art. 4.2 – 4.7.

Artykuł 3 dotyczy posunięć bierek, a artykuł 4 wykonywania posunięć. Myślę, że warto poznać przepisy gry w szachy, nawet jeśli rozgrywasz dla przyjemności partie szachów internetowych. Pamiętaj, nieznajomość przepisów szkodzi, w praktyce może pozbawić Cię w wygranej nawet jeśli masz dużo lepszą pozycję na szachownicy.

KLIKNIJ I POLUB NASZ FANPAGE NA FACEBOOKU!
KLIKNIJ I POLUB NASZ FANPAGE NA FACEBOOKU!

Szachowy remis – kiedy powstaje

Skoro mowa o szachowym pacie, trzeba też wspomnieć o remisie. W szachach można ogłosić gdy (za Wikipedią):

  • dana pozycja zostaje powtórzona 3 razy – zawodnik może domagać się remisu
  • zasada 50 posunięć – jeśli w trakcie kolejnych 50 posunięć żaden z graczy nie ruszy piona lub nie wykona zbicia – zawodnik może domagać się remisu
  • zawodnicy podejmują decyzję, że partia kończy się remisem
  • wystąpił pat – opisane powyżej
  • na szachownicy zostało za mało bierek, żeby wykonanie mata było możliwe
  • sędzia orzeka remis (w kontekście sytuacji, która nie rokuje na rozstrzygniecie, a jeden z graczy próbuje wygrać na czas)

Kwestie remisu szachowego zostały szczegółowo opisane w przepisach gry w szachy FIDE – ARTYKUŁ 9 PARTIA REMISOWA. Ciekawym zapisem w regulaminie turnieju może być warunek… braku możliwości remisu. Mówi o tym dokładnie punk:

9.1.1. W regulaminie turnieju może być określony warunek, że zawodnicy nie mają prawa proponowania remisu lub zgodzenia się na remis przed wykonaniem określonej liczby posunięć albo w ogóle nie mają prawa zgodzenia się na remis bez przyzwolenia sędziego.

Taką możliwość również trzeba mieć na uwadze, dlatego przed przystąpieniem do gry zachęcam to zapoznania się z zasadami obowiązującymi w danych rozgrywkach. Oszczędzi Wam to niezręcznych sytuacji 😉

Pat w szachach – kluczowa technika obronna

W książce Sztuka obrony Lew Poługajewski i Jakow Damski opisują szachowego pata na stronach 125 – 132. Oprócz rzeczowego omówienia sytuacji patowej autorzy podają kilkanaście przykładowych partii arcymistrzów zakończonych takim rozstrzygnięciem. Inne ciekawe wnioski z lektury:

  • szachowy pat to doskonała metoda obronna dla stojących gorzej – jeśli twoja sytuacja wymyka się spod kontroli, bardzo często w końcówce to jedyna szansa na uniknięcie porażki.
  • kluczowa jest jednak świadomość, wiedza i odpowiednia technika. Tylko wtedy szachista może poszukiwać takiego rozstrzygnięcia. Według autorów pat to swoista pułapka, wręcz zasadzka, w którą wpada przeciwnik, który ma lepszą pozycję.
  • w innych grach, np. w warcabach jeśli nie masz możliwości ruchu to przegrywasz; w szachach jest zupełnie inaczej – przegrany dostaje drugie życie, bo jak piszą autorzy szachy to gra podstępów i trudno się z nimi nie zgodzić!

Z moich obserwacji i doświadczeń wynika, że w typowo amatorskich rozgrywkach (mam na myśli szachy internetowe) pat powstaje często w wyniku utraty koncentracji. Szachista, który ma lepszą pozycję traci uważność i w ferworze walki nie dostrzega takiego rozstrzygnięcia. Z autopsji wiem, że taki błąd boli podwójnie. Po pierwsze dlatego, że nie wygrywasz przy kluczowej przewadze. Po drugie – cały wysiłek zostaje zniweczony przez banalny brak skupienia. Już był w ogródku, już witał się z gąska i klops. Zamiast pełnej puli zgarniasz marny remis…

Szachowy pat – przykłady partii

Zapis wszystkich partii jest dostępny w portalu www.chessgames.com.

Dwie pierwsze partie zaczerpnąłem z książki szanownych panów Jakowa i Damskiego – świetna pozycja, polecam każdemu, kto chce poprawić grę obronną w szachach. Trzecią wyszukałem sam, chciałem po prostu zobaczyć jak w temacie szachowego pata wypada sam wielki Magnus Carlsen.

Zanim przejdziesz do zapisu partii spróbuj sam rozwiązać zadanie. Informacja, która strona wykonuje posunięcie i dąży do szachowego pata w opisie grafiki.

Czarne wykonują ruch. Pełny zapis partii po kliknięciu w grafikę.
Białe wykonują ruch. Pełny zapis partii po kliknięciu w grafikę.
Czarne wykonują ruch. Pełny zapis partii po kliknięciu w grafikę.

Wkrótce dodam krótkie komentarze do każdego meczu, więc prośba o chwilę cierpliwości. Jeśli zależy Ci na szybkim dostępie do opisów daj mi znać poprzez wiadomość w komentarzu 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s