Wybór najlepszego posunięcia – zasady, które poprawią jakość twojej gry

Rozrywasz partię, idzie dobrze, głowa pracuje na wysokich obrotach. Wyrównana walka trwa w najlepsze, żona znowu wyszła do sklepu i nawet nie zauważyłeś i nagle BOOM! Patrzysz na szachownicę i za diabła nie wiesz jakie posunięcie masz wykonać. Pozycja wydaje się równa, żadnych widoków na atak lub wręcz odwrotnie – milion koncepcji na taktyczne wymiany. Robi się ciekawie, a w twojej głowie wybrzmiewa jedno pytanie – co zagrać?

Zanim zaczniesz czytać dalej wyjaśnię jedną rzecz – wybór najlepszego posunięcia jest tylko jednym z etapów rozgrywania partii. W pierwszej kolejności kluczowa jest ocena i zrozumienie pozycji (włącznie z detekcją potencjalnych zagrożeń, które mogą się zmaterializować w najbliższej przyszłości) oraz stworzenia planu gry adekwatnie do wymogów pozycji. Dopiero w następnej kolejności przechodzisz do typowania ruchów kandydatów, liczenia wariantów oraz szukania motywów taktycznych.

Z jednej strony wszystko wydaje się proste i klarowne. Masz teoretyczne ramy, które wyznaczają pewien algorytm działania. W praktyce rzeczy mogą się nieco skomplikować, zwłaszcza w ferworze walki, gdy pojawiają się emocje potęgowane przez tykanie zegara szachowego. Tutaj rada jest tylko jedna – trening szachowy, praktyka, regeneracja i wracamy do początku cyklu. Wraz z upływem czasu utrwalasz wiedzę, rozwijasz umiejętności, nabierasz wprawy i zaczynają się pojawiać pierwsze sukcesy.

Ocena pozycji w szachach

Dla przypomnienia, bo pisałem o tym już w tekście Ocena pozycji w szachach – 5 podstawowych elementów: bez dobrej i rzetelnej oceny własnego położenie czeka Cię tylko szachowy ból i cierpienie. Jeśli stoisz gorzej i trafisz na bardziej doświadczonego zawodnika, to tak jakbyś postanowił rozłożyć seppuku na raty.

  1. Liczenie materiału – porównanie stanu obydwu armii to pierwszy krok w ocenie swojego położenia, ale też najbardziej ogólny i mało precyzyjny, np. przeciwnik ma w zamkniętej pozycji gońca więcej, ale ten goniec może być zupełnie nieaktywny (tzw. zły goniec)
  2. Bezpieczeństwo króla – król w centrum lub eksponowany na ataki zawsze zwiastuje problemy; dbaj o swojego monarchę, a zaoszczędzisz sobie stresu
  3. Rozwój i aktywność figur – skoczki przed gońcami; roszada, centralizacja ciężkich i atak – tyle w uproszczonej teorii; pamiętaj, że im więcej wojska w terenie, tym więcej kontroli pola walki i większa inicjatywa. Kto ma inicjatywę ten rozdaje karty, czytaj – atakuje!
  4. Kontrola centrum, przestrzeń, kontrola kolumn, linii, przekątnych – punkt, który wiąże się z poprzednim; kontrolując centrum masz większe możliwości działania; pamiętaj jednak, że przeciwnik też będzie mieć swoje okazje – robiąc przełom w odpowiednim momencie lub atakując na wybranej flance
  5. Sprawdzenie słabości – głównie słabe pionki i słabe pola – zwłaszcza w wyrównanych pozycjach. Zasada jest prosta odnajdujesz słabość i ją eksploatujesz przy okazji tworząc kolejne słabości. Tworzysz małe przewagi, które w dłuższej perspektywie będą stanowić fundament ostatecznego sukcesu.

Wykonałeś ocenę według powyższych kryteriów (choć pamiętaj, że to skrócona lista, Steinitz zaproponował w sumie 17 czynników – podzielonych na przewagi krótko i długookresowe). Możesz otrzymać 3 wyniki porównania armii:

  • Pozycja jest wyrównana – każdy z graczy ma podobne możliwości, nie odstaje w żadnym kluczowym elemencie; wtedy czeka Cię gra o charakterze strategiczno-manewrowym, powolne poprawianie swojej pozycji, a całość sprowadza się do tego który z szachistów lepiej zaplanuje przebieg gry; Magnus Carlsen mówi o bitwie koncepcji, co fajnie oddaje naturę rzeczy
  • Stoisz lepiej – wtedy zgodnie z radami klasyków takich jak Steinitz czy Alechin – musisz atakować, tym bardziej, że niektóre przewagi są ulotne; ważne, żeby jednak grać z głową i z pomysłem, bo inaczej łatwo roztrwonić swoje aktywa
  • Stoisz gorzej – najtrudniej się z tym pogodzić, bo to oznacza defensywną grę, która polega na uważnym niwelowaniu przewag oponenta. Plany ataku i podboju musisz odłożyć na później, kiedy/jeśli sytuacja się wyrówna. Dobrym przykładem jest moja ulubiona obrona sycylijska, gdzie czarne od początku odstają w rozwoju i muszą uważnie kontrolować rozwój wydarzeń (tak na marginesie – nie otwieraj wtedy szachownicy, bo białe rozpoczną frontalny atak, z którego możesz nie wyjść w jednym kawałku)

Na tej podstawie przystępujesz do tworzenia planu gry. Pamiętaj, że plan oraz wynikające z niego ruchy powinny być zgodne z charakterem pozycji. W innym przypadku będziesz tylko pogarszać swoje położenie. O tworzeniu planów gry dowiesz się z literatury szachowej oraz z jednego z kolejnych postów, który zaplanowałem – w tym poście nie będę poruszał tego zagadnienia.

Wybór najlepszego posunięcia – ogólne zasady

Oceniłeś pozycję, stworzyłeś plan (lepszy lub gorszy, ale masz jakiś pomysł na grę, a to już jest dobry punkt wyjścia), przystępujesz do wyboru najlepszego ruchu, który przybliży Cię do realizacji Twojego planu, a docelowo umożliwi Ci zwycięstwo.

UWAGA: niektóre pozycje umożliwiają w naturalny sposób realizację różnych motywów taktycznych – najczęściej gdy bierki są blisko siebie i w potencjalnym kontakcie lub rozpoznajesz jeden z wielu motywów, np. słabość ostatniej linii, związanie – odpowiednia relacja 3 figur; oraz wiele więcej; inne pozycje wymagają spokojnego poprawiania swojego położenia – tutaj dobrym przykładem są partie grane o mistrzostwo świata. Innymi słowy czasem trafisz na diabelski młyn gdzie taktyka będzie poganiać taktykę, kiedy indziej będziesz musiał manewrować jak kierowca szkolnego autobusu na parkingu pod supermarketem.

Kalkulowanie najlepszego posunięcia – taktyka szachowa

Załóżmy, że trafiłeś na pozycję, gdzie potencjalnie jest szansa na ładną kombinację. Taki wniosek wyciągasz z oceny pozycji lub zwyczajnie szósty zmysł Ci podpowiada, że coś tam jest do wyciągnięcia. Poniżej prezentuję prostą procedurę, która pozwoli Ci zaoszczędzić czas i skróci męki w poszukiwaniu najlepszego posunięcia w partii szachowej.

  1. Sprawdź groźby –  być może przeciwnik coś już uknuł i od katastrofy dzieli Cię jedno posunięcie; jeśli jest bezpiecznie i tyły są zabezpieczone to przechodzimy do etapu ofensywnego gry
  2. Określ ewentualne cele ataku (słabości) oraz poszukaj taktyk – zaczynamy od szukania ewidentnych słabości i potencjalnych obiektów ataku; po ich ustaleniu przechodzimy to sekwencji, tzw. forcing moves (punkty 3, 4, i częściowo 5), tj. takich na które przeciwnik musi odpowiedzieć jeśli nie chce ponieść strat materialnych lub pozycyjnych; często takie posunięcia mogą prowadzą do zysków materialnych lub nawet zakończenia partii
  3. Sprawdź możliwość dania szacha – oraz wszytko to co później następuje
  4. Sprawdź możliwość zbicia bierek przeciwnika – potencjalne korzystne wymiany, etc.
  5. Ruchy z tempem – rozwój armii, zdobycie przestrzeni, stworzenie groźby

Schemat zaczerpnąłem z poniższego filmu – autorem jest Louis Holtzhausen, szachista z RPA, który stworzył swój własny program szkoleniowy. Co może trochę niepokoić to fakt, że nie posiada żadnej historii na stronie FIDE (brak wyników i rankingów, ale profil jest)  i nie wiadomo jaki reprezentuje poziom szachowy. Nieci więcej można się dowiedzieć z jego profilu na chess.com. Z drugiej strony wiele podobnych porad słyszałem oglądając filmy. np. FM Aviva Friedmana z St. Louis Chess Club. Tak czy inaczej zachęcam do krytycznego podejścia i nie brania wszystkiego na wiarę, bo szachy to nie gra zero-jedynkowa.

 

Ruchy kandydaty – gdy nie widzisz motywu taktycznego

Na koniec wrzucam listę ruchów, które powinno się rozważać w równych pozycjach, zwłaszcza jeśli żadne motywy taktyczne lub forcing moves (szach, zbicie, groźba) niczego nie wnoszą. Te posunięcia są całkiem naturalne, ale zostały podane w formie przystępnej i logicznie ułożonej listy.

  1. Poprawiające pozycję i aktywność figur – nie ma chyba niczego gorszego niż skoczek pod bandą lub zablokowany zły goniec; Jacob Aagaard także radzi – sprawdź swoje figury i ustal, które wymagają poprawy położenia – ustal idealne pole dla danej figury i przemieść ją tam
  2. Poprawiające strukturę pionów – najczęściej słabości powstają w strukturze pionowej – jeśli nie poradzisz sobie z tym na czas to w końcówce możesz mieć problem lub przegraną pozycję
  3. Korzystne wymiany – parafrazując Sun Tzu – są figury, których nie należy wymieniać, np. dobry goniec lub goniec chroniący pola o danym kolorze; Aagaard radzi z kolei – namierz najlepszą figurę przeciwnika i wymień ją na swoją najsłabszą. Tak proste i oczywiste, że dla wielu początkujących szachistów zupełnie czarna magia 😉
  4. Ruchy profilaktyczne (zapobiegają potencjalnym atakom i likwidują własne słabości) – mogą powodować stratę tempa, ale działasz z zasadą najpierw obrona, a później atak. Jeśli nie masz doświadczenia to czasem lepiej zagrać profilaktycznie

W internecie znajdziecie sporo tekstów poradnikowych na temat wyboru najlepszego posunięcia. Zasad jest sporo, teoria przytłacza, zwłaszcza, że często autorzy tych poradników prezentują koncepcje wynikające z ich doświadczeń. Zaprezentowałem Wam to co wyłowiłem z całego oceanu szachowej literatury i co wydało mi się ciekawe. Mam też przekonanie, że na pewno w sieci nadal znajdziecie wiele wartościowych materiałów. Mój wpis nie wyczerpał omawianego zagadnienia, ale może być przydatny w usystematyzowaniu wiedzy o przebiegu partii szachowej oraz wyborze najlepszego posunięcia.

Tradycyjnie sugerują Wam odbycie własnych poszukiwań teoretycznych – fora szachowe, inne blogi, literatura klasyków jak Aleksander Kotow, Max Euwe, ale także bardziej współcześni autorzy jak Garry Kasparov, Jacob Aagaard czy Jeremy Silman. Idealnie jeśli możesz się skonsultować z profesjonalnym trenerem szachowym lub naprawdę mocnym zawodnikiem.

Na koniec zachęcam Was do podzielenia się swoimi sposobami na wybór najlepszego posunięcia. Wiem, że wielu zawodników ma swoje metody, które w praktyce również są skuteczne.

Pisząc tekst posiłkowałem się widzą z książek:

Jacob Aagaard – Tajemnice gry pozycyjnej

Max Euwe – Ocena pozycji i planowanie

Aleksander Kotow – Graj jak arcymistrz

oraz wielu stron internetowych, np.

https://www.ichess.net/blog/decide-next-chess-move/

https://chessfox.com/4-important-elements-of-an-effective-chess-calculation-technique/

https://thechessworld.com/articles/training-techniques/5-steps-to-calculating-likes-a-grandmaster/

Reklamy

12 comments

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s